قاشقک مصالح یا قاشقک الواتور (Material Bucket) یکی از اجزای کلیدی در سیستمهای انتقال عمودی مصالح در صنایع مختلف، بهویژه در کارخانههای آسفالت، بتن و معادن است.
این قطعه به ظاهر ساده، نقشی اساسی در انتقال یکنواخت و پیوسته مواد دانهای مانند شن، ماسه و سنگدانهها دارد و عملکرد صحیح آن تأثیر مستقیمی بر بهرهوری خط تولید و دوام تجهیزات دارد.
پیشنهاد میکنیم سری به صفحه کارخانه آسفالت نیز بزنید
تعریف و عملکرد قاشقک مصالح
قاشقک مصالح، ظرفی با شکل مهندسیشده است که روی تسمه یا زنجیر الواتور نصب میشود.
در هر چرخهی حرکت، قاشقک مقدار مشخصی از مصالح را از مخزن پایین برداشت کرده، در مسیر عمودی بالا میبرد و در نقطهی تخلیه به صورت گرانشی تخلیه میکند.
در نتیجه، مجموعهی قاشقکها بر روی تسمه یا زنجیر، یک سیستم انتقال عمودی پیوسته ایجاد میکنند که قابلیت جابهجایی حجم بالایی از مصالح را در فضای محدود فراهم میسازد.
اجزای ساختاری قاشقک مصالح
قاشقکها معمولاً از ورق فولادی، استنلس استیل یا مواد پلیمری مهندسی ساخته میشوند. طراحی هندسی و زاویهی دیوارهها نقش مهمی در ظرفیت و نوع تخلیه دارد.
ویژگیهای فنی مهم در طراحی قاشقک عبارتند از:
زاویه ورودی و خروجی: تعیینکنندهی نحوهی برداشت و تخلیهی مصالح.
عمق و حجم داخلی: مرتبط با ظرفیت انتقال در هر دور.
شکل دهانه: در مدلهای قاشقک عمیق، نیمهعمیق و کمعمق متفاوت است.
ضخامت ورق: معمولاً بین ۲ تا ۴ میلیمتر برای مدلهای فولادی صنعتی.
نوع اتصال: بهصورت پیچ و مهره روی تسمه یا جوشکاری روی زنجیر فلزی.
انواع قاشقک مصالح بر اساس جنس و کاربرد
قاشقک فولادی (Steel Bucket)
رایجترین نوع در صنایع آسفالت و معدن است.
مقاومت بالا در برابر سایش و ضربه
تحمل دمایی تا ۲۰۰ درجه سانتیگراد
مناسب برای مصالح سنگی خشک و داغ
قاشقک ضدسایش (Hardox / Manganese Steel)
برای کاربردهای سنگین و شرایط فرسایشی بالا استفاده میشود.
ساختهشده از فولاد ضدسایش (Hardox 400–500)
دوام چند برابری نسبت به فولاد معمولی
کاهش دفعات تعمیر و توقف تولید
قاشقک پلیمری یا پلیاتیلنی (Plastic Bucket)
بیشتر در صنایع سبکتر یا محیطهای مرطوب کاربرد دارد.
وزن کمتر و مقاومت در برابر خوردگی
صدای کمتر در حین کار
مناسب برای دماهای پایینتر از ۸۰ درجه سانتیگراد
.
فرآیند عملکرد قاشقک در کارخانه آسفالت
در کارخانه آسفالت، پس از خشکشدن مصالح در درایر (Dryer Drum)، مصالح داغ بهوسیلهی الواتور قاشقکی به قسمت فوقانی منتقل میشوند تا وارد سرند داغ (Hot Screen) یا سیلوهای ذخیره شوند.
در این فرآیند:
قاشقکها مصالح را از قسمت پایین درام جمع میکنند،
در طول مسیر عمودی بالا حرکت میکنند،
و در بخش بالایی با تغییر جهت تسمه یا زنجیر، مصالح بهصورت گرانشی تخلیه میشوند.
عملکرد روان و دقیق قاشقکها مستقیماً بر ثبات جریان مصالح و ظرفیت نهایی کارخانه آسفالت اثر دارد.
معیارهای انتخاب قاشقک مصالح
انتخاب صحیح قاشقک بر اساس شرایط کاری و نوع دستگاه انجام میشود. در طراحی صنعتی، موارد زیر اهمیت ویژهای دارند:
| ویژگی | توضیح تخصصی |
|---|---|
| جنس بدنه | برای آسفالت داغ، فولاد ضدسایش بهترین انتخاب است. |
| حجم قاشقک | متناسب با دانهبندی و ظرفیت انتقال در هر دور الواتور. |
| فاصله نصب (Pitch) | تعیینکنندهی حجم کل انتقال در دقیقه. |
| نوع تسمه یا زنجیر | بر اساس وزن مصالح و دمای کاری انتخاب میشود. |
| زاویه چرخش الواتور | در تخلیهی صحیح مصالح بسیار مؤثر است. |
نگهداری و بازرسی فنی
برای حفظ عملکرد پایدار و افزایش طول عمر قاشقکها، نگهداری منظم الزامی است:
بررسی دورهای فرسایش لبه و کف قاشقک
کنترل محکم بودن پیچ و مهرههای اتصال
تنظیم تسمه یا زنجیر الواتور برای جلوگیری از لقی
اطمینان از تخلیه کامل مصالح در نقطهی بالایی
فرسایش غیرعادی قاشقک معمولاً نشانهی تنظیم نادرست یا بارگذاری بیش از حد سیستم است.
نکات طراحی مهندسی
زاویه نصب قاشقک باید طوری انتخاب شود که مصالح قبل از نقطهی تخلیه از دهانه خارج نشوند.
در قاشقکهای صنعتی، استفاده از تقویتکنندهی جانبی (Rib Reinforcement) توصیه میشود.
در پروژههای آسفالت با دمای بالا، باید از اتصال مقاوم به حرارت و قاشقک فولادی ضخیمتر استفاده شود.
سطح داخلی قاشقک باید صاف باشد تا از چسبندگی مصالح جلوگیری شود.
مزایا و اهمیت فنی قاشقک مناسب
- انتقال یکنواخت مصالح بدون نوسان جریان
- کاهش استهلاک زنجیر و تسمه الواتور
- افزایش راندمان تولید و کاهش توقفات
- تضمین کیفیت نهایی آسفالت با توزیع پایدار مصالح
قاشقک مصالح یکی از اجزای حیاتی در سیستم انتقال عمودی مواد است که عملکرد صحیح آن، تضمینکنندهی پایداری و راندمان کل خط تولید بهویژه در کارخانههای آسفالت است.
انتخاب دقیق بر اساس نوع مصالح، ظرفیت کاری و شرایط حرارتی، کلید افزایش عمر تجهیزات و کاهش هزینههای تعمیر و توقف خط میباشد.
در طراحی صنعتی، قاشقک نه صرفاً یک قطعه مصرفی، بلکه بخش مؤثر در چرخهی مکانیکی و کیفیت فرآیند تولید محسوب میشود.
